Welke methode laat nu eigenlijk wát zien?
Die vraag krijg ik heel vaak.
En ik snap het ook. Zodra het over borstonderzoek gaat, worden thermografie, echografie en mammografie vaak tegenover elkaar gezet. Alsof er één winnaar moet zijn.
Team thermografie.
Team echo.
Team mammografie.
Maar zo kijk ik er niet naar.
Deze onderzoeken beantwoorden verschillende vragen. Juist daarom kunnen ze elkaar aanvullen.
Borstweefsel is geen statisch stukje weefsel waar je af en toe een foto van maakt. Het verandert gedurende het leven onder invloed van onder meer leeftijd, cyclus, hormonale situatie, zwangerschap, borstvoeding, medicatie, ontsteking, ingrepen en algemene gezondheid.
Bij borstgezondheid wil je daarom soms meer weten dan alleen:
“Is er anatomisch een afwijking zichtbaar?”
Soms is ook deze vraag relevant:
“Is een temperatuur- of vaatpatroon aan het huidoppervlak stabiel, of verandert het?”
Dat is het verschil tussen thermografie, echografie en mammografie.
Thermografie: temperatuurpatronen aan het huidoppervlak
Thermografie kijkt niet ín de borst. Warmte uit dieper gelegen weefsel wordt via de bloedvaten naar de huid afgevoerd. Een infraroodcamera registreert vervolgens de warmtestraling van het huidoppervlak.
Verschillen in doorbloeding, vaatreacties en lokale activiteit kunnen daardoor zichtbaar worden als een afwijkend temperatuur- of vaatpatroon. We beoordelen onder andere de temperatuurverdeling, links-rechtsasymmetrie en patronen rond de borsten.
Thermografie toont niet rechtstreeks wat de oorzaak van een patroon is. Het onderzoek registreert uitsluitend de fysiologische veranderingen die aan het huidoppervlak zichtbaar worden.
Een thermografisch onderzoek maakt gebruik van:
- geen ioniserende straling;
- geen borstcompressie;
- geen lichamelijk contact.
Een belangrijk voordeel is dat opeenvolgende onderzoeken goed met elkaar kunnen worden vergeleken. Hoe zag het warmtepatroon er vorig jaar uit? Is het stabiel gebleven? Of is er een nieuw of aanhoudend verschil ontstaan?
Een thermogram is geen foto van een tumor.
Met thermografie zie je geen cyste, massa of microcalcificaties. Een thermogram kan ook niet vaststellen of iemand borstkanker heeft.
Een afwijkend temperatuurpatroon kan verschillende oorzaken hebben. Het vraagt soms om context of vervolgonderzoek, maar het is geen diagnose op zichzelf.
De vraag is dus niet:
“Dit is kanker.”
Maar eerder:
“Hier zien we een verandering. Past die bij de situatie van deze vrouw? En is er reden om verder te kijken?”
Ook andersom geldt dit: een rustig thermogram sluit borstkanker niet uit.
Echografie: gericht kijken naar structuur
Met echografie kijken we naar anatomie. Geluidsgolven maken structuren in de borst zichtbaar op een beeldscherm.
Een echo kan bijvoorbeeld helpen om een gebied nader te beoordelen en onderscheid te maken tussen een met vocht gevulde afwijking en een solide afwijking. Ook kan echografie gebruikt worden om een biopsie gericht te begeleiden.
Echografie gebruikt geen ioniserende straling en geen borstcompressie zoals bij mammografie.
Een echo is vooral waardevol wanneer er gericht naar een bepaald gebied gekeken moet worden, bijvoorbeeld bij een voelbare verandering of als er op mammografie iets nader beoordeeld moet worden. Bij dicht borstweefsel kan echografie in sommige situaties aanvullende informatie geven.
Maar ook echografie heeft grenzen. Microcalcificaties zijn bijvoorbeeld doorgaans beter zichtbaar op een mammogram.
Kort gezegd:
- Thermografie: registreert temperatuurpatronen aan het huidoppervlak.
- Echografie: kijkt gericht naar anatomische structuren.
Niet beter of slechter. Een andere vraag.
Mammografie: anatomie en calcificaties
Mammografie is een röntgenonderzoek van de borst. Daarbij wordt de borst kort samengedrukt om duidelijke beelden van het borstweefsel te maken.
Mammografie kan structurele afwijkingen zichtbaar maken die niet voelbaar zijn. Ook kan het microcalcificaties laten zien: kleine kalkspatjes die soms een onschuldige oorzaak hebben, maar soms aanleiding geven voor nader onderzoek.
Mammografie:
- gebruikt ioniserende straling;
- vraagt borstcompressie;
- kan structurele afwijkingen zichtbaar maken;
- is belangrijk bij de beoordeling van microcalcificaties;
- is de reguliere screeningsmethode binnen het bevolkingsonderzoek naar borstkanker.
Bij dicht borstweefsel kan de beoordeling lastiger zijn. Dicht klierweefsel verschijnt wit op een mammogram, net als veel afwijkingen. Daardoor kunnen sommige afwijkingen minder goed opvallen. Afhankelijk van de situatie kan aanvullende beeldvorming, zoals echografie, MRI of contrastmammografie, dan worden overwogen.
Welke test is dan de beste?
Dat hangt af van de vraag.
| Als je wilt weten… | Dan kan dit passend zijn… |
|---|---|
| Is een temperatuurpatroon aan het huidoppervlak stabiel of veranderd? “Physiology precedes anatomy.” | Thermografie |
| Hoe ziet een specifiek gebied er anatomisch uit? | Echografie |
| Zijn er structurele afwijkingen of microcalcificaties zichtbaar? | Mammografie |
| Wat is een verdachte afwijking daadwerkelijk? | Biopsie met pathologisch weefselonderzoek |
Bij een voldoende verdachte structurele bevinding is weefselonderzoek nodig om vast te stellen wat er aan de hand is. Pathologisch onderzoek van een biopt stelt uiteindelijk de diagnose.
Functie, structuur en weefselonderzoek zijn dus niet hetzelfde. Ze hoeven elkaar ook niet te bevechten.
Hoe kijk ik naar een preventieve route?
Voor mij betekent preventie niet alleen wachten tot iets groot genoeg is om te voelen of anatomisch zichtbaar wordt.
Het betekent ook aandacht hebben voor verandering, context en het juiste vervolgonderzoek op het juiste moment.
1. Leg temperatuurpatronen vast en vergelijk ze
Met thermografie kunnen temperatuurpatronen worden vastgelegd en op een later moment worden vergeleken.
Is een patroon stabiel? Dan blijven we volgen volgens het afgesproken follow-upbeleid.
Verandert er iets? Dan is de vraag niet automatisch: “Is dit kanker?” De vraag is: “Wat kan deze verandering verklaren en moeten we verder onderzoeken?”
2. Kijk altijd naar de context
Een borst zit niet los aan een haakje naast de rest van het lichaam. 😉
Een thermisch patroon beoordeel ik daarom altijd in samenhang met bijvoorbeeld:
- klachten;
- lichamelijke bevindingen;
- eerdere borstonderzoeken;
- leeftijd en persoonlijke risicofactoren;
- hormonale situatie;
- recente ingrepen, infecties, ontsteking of trauma;
- relevante medische voorgeschiedenis.
3. Voeg anatomische beeldvorming toe als daar aanleiding voor is
Is er een gebied dat nader onderzocht moet worden? Dan kan echografie anatomische informatie geven die thermografie niet kan bieden.
Mammografie, MRI, contrastmammografie of andere reguliere beeldvorming kunnen vervolgens weer informatie geven die een thermogram of echo niet levert. Welke route passend is, hangt af van klachten, leeftijd, dicht borstweefsel, persoonlijk risico en eerdere bevindingen.
Bij klachten of een duidelijke reden tot zorg is thermografie geen tussenstap die reguliere diagnostiek vervangt of vertraagt. Dan is directe beoordeling via huisarts, mammapoli of radiologie aangewezen.
De vrouw als geheel
Voor mij hoort borstgezondheid bij de gezondheid van de hele vrouw.
Daarom kijk ik, naast het thermogram, ook graag breder naar de fysiologische context waarin het weefsel functioneert. Denk aan energie, herstel, slaap, stressbelasting, voeding, hormonale fase en de medische voorgeschiedenis.
Niet omdat je daaruit kunt afleiden of iemand borstkanker heeft. Dat kan niet.
Wel omdat borstweefsel onderdeel is van een lichaam dat voortdurend reageert, herstelt en verandert.
Dat bredere gesprek is voor mij een waardevol onderdeel van preventieve aandacht: niet alleen zoeken naar ziekte, maar ook zorgvuldig volgen wat er verandert en wanneer aanvullend onderzoek verstandig is.
Wat zegt het onderzoek naar thermografie?
Thermografie is geen nieuwe techniek. Infraroodbeeldvorming van de borst wordt al tientallen jaren onderzocht. Camera’s, opnameprotocollen en digitale analyse zijn in die tijd wel sterk veranderd.
Een systematische review en meta-analyse uit 2024 includeerde 22 klinische studies naar digitale infraroodthermografie. De auteurs rapporteerden een gepoolde sensitiviteit van 88,5% en specificiteit van 71,8%.[1]
Die cijfers vragen wel om zorgvuldige interpretatie. De onderzoeken verschilden sterk in deelnemers, apparatuur, opnameprotocollen en beoordelingsmethoden. Veel studies waren bovendien klein of verricht bij vrouwen die al een verdachte afwijking hadden en verder onderzocht werden.[1]
Er zijn ook grotere studies naar moderne, AI-ondersteunde infraroodbeeldvorming. Wang et al. onderzochten een systeem bij 2.100 deelnemers uit 19 medische centra, met daarnaast een externe validatieset van 102 deelnemers.[2] Hellgren et al. onderzochten infraroodbeeldvorming aanvullend op mammografie bij 1.727 vrouwen met dicht borstweefsel. In die studie werden extra maligniteiten gevonden, maar ook extra fout-positieve uitslagen. De auteurs benadrukken daarom dat meer onderzoek nodig is naar de plaats van deze techniek als aanvulling op mammografie.[3]
Dat vind ik een eerlijke en interessante positie voor thermografie:
Niet doen alsof temperatuurpatronen anatomische beeldvorming vervangen.
Wel zorgvuldig onderzoeken welke aanvullende informatie ze kunnen geven.
Nog één keer, omdat dit belangrijk is
Een afwijkend thermisch patroon betekent niet automatisch kanker.
En een rustig thermogram sluit kanker niet uit.
Thermografie stelt geen borstkankerdiagnose. Bij verandering, klachten of een relevante bevinding kan aanvullend klinisch en anatomisch onderzoek nodig zijn.
Dus laten we ophouden met vragen:
“Welke test wint?”
En liever vragen:
“Welke informatie hebben we nu nodig?”
Thermografie kan temperatuurpatronen volgen.
Echografie kan gericht naar structuren kijken.
Mammografie kan structurele afwijkingen en microcalcificaties beoordelen.
Een biopsie onderzoekt uiteindelijk het weefsel zelf.
Dat zijn geen concurrenten. Het zijn verschillende vensters op dezelfde borstgezondheid.
Liefs,
Birgitte
Thermografie Amsterdam 🌿
Bronnen
- Goñi-Arana A, Pérez-Martín J, Díez FJ. Breast thermography: a systematic review and meta-analysis. Systematic Reviews. 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11603657/
- Wang X et al. Breast cancer pre-clinical screening using infrared thermography and artificial intelligence: a prospective, multicentre, diagnostic accuracy cohort study. International Journal of Surgery. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37678284/
- Hellgren RJ et al. Does three-dimensional functional infrared imaging improve breast cancer detection based on digital mammography in women with dense breasts? European Radiology. 2019. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6795638/
- Kakileti ST et al. Thermalytix: AI-based thermal imaging in breast cancer detection. 2023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9846488/
- Kanker.nl. Mammografie bij borstkanker. https://www.kanker.nl/kankersoorten/borstkanker/onderzoeken/mammografie-bij-borstkanker
- Kanker.nl. Echografie bij borstkanker. https://www.kanker.nl/kankersoorten/borstkanker/onderzoeken/echografie-bij-borstkanker
Belangrijkste redactionele verbetering: ik zou de zin “thermografie = functie/fysiologie” op de site vervangen door: “Thermografie registreert temperatuurpatronen aan het huidoppervlak; die kunnen aanleiding geven om de fysiologische context en eventuele vervolgstappen te beoordelen.” Dat is inhoudelijk sterker en minder kwetsbaar dan suggereren dat de methode fysiologie rechtstreeks zichtbaar maakt.
